TYPOGRAFIA | PROJEKTOWANIE

Aby osiągnąć w pełni satysfakcjonujące rozwiązanie projektu kroju pisma niezbędne jest skorzystanie z projektu graficznego (rysunku np. na kalce) lub przykładowego druku kroju, który mamy „stworzyć” na nowo, a istniejącego już na innych nośnikach (np. czcionkach). Należałoby więc dążyć do pozyskania wzoru w największym możliwym stopniu wielkości, gdyż wtedy najlepiej, przy późniejszej obróbce, zostaną oddane szczegóły i charakter projektu artysty. Posiadając dobrej jakości odbitkę lub wzór najczęściej powiększa się je do wielkości 250 punktów (około 94 mm). Następnie projektant wprowadza do komputera zarys znaku starając się zachować cechy charakterystyczne wzoru pisma.

Najczęściej korzysta się ze specjalnego pulpitu digitalizującego, tj. posługując się odpowiednim wskaźnikiem wprowadza zarys lub punkty charakterystyczne znaku do komputera. Program sterujący całą operacją zamienia koordynaty wskaźnika na współrzędne w układzie XY. Odpowiednio zaznacza się też punkty brzegowe, narożniki, krzywe, odcinki prostolinijne. Każda para współrzędnych jest następnie zamieniana na wartości względne siatki znaku w przewidzianym przez program polu litery.

Inną metodą otrzymania w komputerze wizerunku znaku jest wprowadzanie obrazu za pomocą skanera. Również i w tej metodzie pożądane są duże oryginały gdyż łatwiej jest dostrzec i przełożyć na postać cyfrową subtelności poszczególnych projektów, mając więcej informacji po zeskanowaniu odpowiedniej wielkości wzoru. Odrębnym zagadnieniem jest dobranie optymalnych parametrów skanowania, tak aby przy jednoczesnym dokładnym odwzorowaniu projektu nie „zaśmiecać” komputera niepotrzebnymi elementami obrazu (postrzępienia krawędzi, luźno występujące pyłki, kropki kurzu itp.)

Po procesie digitalizacji znaki wyświetlane są na ekranie w celu naniesienia ewentualnych poprawek. Ostateczne niedociągnięcia widoczne są przy wydrukach na urządzeniach o wysokiej rozdzielczości lub przy wspomnianych dużych powiększeniach na ekranie. Rysunek obok przedstawia kolejne etapy otrzymywania cyfrowej reprezentacji znaku, od powiększonego zeskanowanego wzoru litery do jej zarysu z naniesionymi punktami charakterystycznymi.

Projekt kroju pisma zgodny z oryginałem jest stosunkowo łatwo uzyskać w przypadku dużych stopni pisma, przy stosowaniu dużych rozdzielczości. Niestety, przy małej rozdzielczości mogą pojawić się kłopoty. Wynika to stąd, że we wszystkich urządzeniach wyjściowych, takich jak ekrany monitorów, drukarki, naświetlarki, zachodzą procesy rastrowania. Polegają one na zamianie informacji zapisanych w postaci funkcji matematycznych (krzywych drugiego i trzeciego stopnia) na obraz punktów, który to obraz wyżej wymienione urządzenia wykorzystują do tworzenia kształtu znaków.

Obrazy te powstają na skutek zapalania i gaszenia promienia lasera (w innych, starszych drukarkach - uderzenia wiązki okrągłych igieł lub wytryśnięcia kropelek tuszu), który tworzy obraz znaku. Tak więc każdy element obrazu składa się z większej (przy dużych rozdzielczościach np. 3500 dpi) bądź mniejszej ilości małych punktów (przy małych rozdzielczościach np. 300 dpi).

W rzeczywistości nawet ujednolicenie charakteru pisma tj. pozbycie się drobnych, lecz zamierzonych niekonsekwencji kształtów liter, w celu otrzymania matematycznej zgodności wszystkich części składowych liter nie rozwiązuje problemów rastrowania przy małej rozdzielczości.

Efekt zmniejszania się czytelności (i jakości) znaku wraz ze zmniejszaniem rozdzielczości urządzenia drukującego ilustruje rysunek obok.

Aby zrozumieć wykorzystywaną przy np. skalowaniu znaków „inteligencję” fontu należy pamiętać, że znaki nie są projektowane automatycznie. Pomimo faktu, że wysokości znaków i odstępy wyglądają na spójne i jednakowe, drobne różnice w kształcie znaków i zakończeniach szeryfów tworzą złudzenia optyczne którym dobrze wykonany projekt stara się zapobiegać.

Wszystkie znaki można podzielić na grupy ze względu na ich wysokość. Litery tekstowe (minuskuły) wydają się mieć tę samą wysokość, tak jak i wersaliki - tworzące odrębną grupę wysokościową. Istnieją jednakże w obu tych grupach znaki o elementach składowych owalnych (np. o, s, O, S), które muszą być wyższe o około 3-5% niż znaki kończące się płaszczyznami (np. z, w, Z, W). Dzieje się tak dlatego, że gdy ustawimy obok siebie znaki o matematycznie równych wysokościach, znaki kończące się płasko wydają się być wyższe niż te zakończone elementami zbudowanymi z krzywych. Ta sama zasada odnosi się do litery "A", która powinna być wyższa niż pozostałe, płasko zakończone wersaliki.
Ma to na celu skompensowanie złudzenie optycznego, któremu ulega ludzkie oko.
Cienki, ostry wierzchołek powoduje odbiór litery jako mniejszą niż jest ona w rzeczywistości.

Kolejny problem to ustalenie pozycji znaku w pionie - tu należy uwzględniać teoretyczne, poziome linie odniesienia (liniami pisma) wyznaczającymi granice rysunku liter. Są to: linia podstawowa (baseline), linia dolna (descender), linia górna (ascender) i linia średnia
(x-height). Przykładowo: mała litera "x" przylega dolną krawędzią do linii podstawowej a górną do linii środkowej, natomiast litera "o" jest wycentrowana względem litery "x", zachodząc w równym stopniu na linie: podstawową i średnią.

Wszystkie wymienione powyżej metody wpływania na wysokość znaków i pozycję litery względem linii podstawowej mają na celu kompensację różnej budowy i kształtu liter tak, aby wiersz tekstu był odbierany przez obserwatora jako jednolita całość a nie pewna ilość odrębnych wyrazów czy liter.

Następnie stosując specjalne zestawy znaków bada się odstępy międzyliterowe, spójność liter, balans szarości tekstu, zachowanie zgodności z "odbioru" kroju pisma z pierwowzorem.

Słowa kluczowe: (przykładowe)
hamburger HAMBURGER homer HOMER nonononononono HOHOHOHOHOHOH
hamburger HAMBURGER homer HOMER nonononononono HOHOHOHOHOHOH
hamburger HAMBURGER homer HOMER nonononononono HOHOHOHOHOHOH
hamburger HAMBURGER homer HOMER nonononononono HOHOHOHOHOHOH

Ocena szarości liter:
AAAĄĄĄBBBCCCĆĆĆDDDEEEĘĘĘFFFGGGHHHIIIJJJKKKLLLŁŁŁMMMNNNŃŃŃ
OOOÓÓÓPPPQQQRRRSSSŚŚŚTTTUUUWWWXXXYYYZZZŹŹŹŻŻŻ
111222333444555666777888999000

Odstępy między wersalikami:
HAHĄHBHCHĆHDHEHĘHFHGHHHIHJHKHLHŁHMHNHŃHOHÓHPHQHRHSHŚHTH
UHWHXHYHZHŹHŻH1H2H3H4H5H6H7H8H9H0H
OAOĄOBOCOĆODOEOĘOFOGOHOIOJOKOLOŁOMONOŃOOOÓOPOQOROSOŚOTO
UOWOXOYOZOŹOŻO1O2O3O4O5O6O7O8O9O0O

Badania sprawdzające jakość końcową prowadzone są aż do momentu osiągnięcia zamierzonej dokładności i zgodności z oryginałem. Wymienione powyżej procesy pozwalają na powstanie projektów zgodnych z oryginałem, przy stosowaniu dużych rozdzielczości i procesów rastrowania dużych stopni pisma, lecz w dalszym ciągu mogących sprawiać trudności przy rastrowaniu o małej rozdzielczości. Procesy rastrowania zachodzą we wszystkich urządzeniach wyjściowych takich jak ekrany monitorów, drukarki i naświetlarki. Procesy te polegają na zamianie informacji zapisanych w postaci funkcji matematycznych (omówionych już poprzednio krzywych 2-go i 3-go stopnia) na obraz punktów, który wykorzystują wyżej wymienione urządzenia do tworzenia znaków.

[EOT]